Earthquake tremors; ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਲੱਗੇ ਝਟਕੇ; ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਦਹਿਸ਼ਤ
ਪੂਰਬੀ-ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਭੂਚਾਲ? ਜਾਣੋ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਗੁਹਾਟੀ:
ਅਸਾਮ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਰਾਤ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਰਾਤ ਲਗਭਗ 9:10 ਵਜੇ ਆਏ ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ ‘ਤੇ 4.2 ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਕਈ ਲੋਕ ਬਚਾਅ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਿਲਹਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਤਵਾਰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਵੀ ਅਸਾਮ ਸਮੇਤ ਪੂਰਬੀ-ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ 5.7 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਭੂਚਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਸਾਮ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 252 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਸਾਮ, ਮੇਘਾਲਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ-ਉੱਤਰੀ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਪੂਰਬੀ-ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਭੂਚਾਲ?
ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰਬੀ-ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੂਚਾਲ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ (Earthquake-prone) ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਟ (Indian Plate) ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਪਲੇਟ (Eurasian Plate) ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਲੇਟਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗਤੀ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਣਾਅ ਅਚਾਨਕ ਮੁਕਤ (Release) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
ਸਰਗਰਮ ਫਾਲਟ ਲਾਈਨਾਂ ਕਾਰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ ਖ਼ਤਰਾ
ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਈ ਸਰਗਰਮ ਫਾਲਟ ਲਾਈਨਾਂ (Active Fault Lines) ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਫਾਲਟ ਲਾਈਨਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਉਹ ਤਰੇੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖਿਸਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਵਧਣ ‘ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੂਚਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਾਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੀਪੁਰ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੀ ਇਸੇ ਭੂਚਾਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਬੀ-ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭੂਚਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।