ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹੋਰਮਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਸਪਲਾਇਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਕੇਪਲਰ ਦੇ ਊਰਜਾ ਟਰੈਕਿੰਗ ਡੇਟਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਨੇ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਨੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੀ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧੀ ਹੈ।
ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੋਲਸ ਮਾਦੁਰੋ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਤੇਲ ਦੁਬਾਰਾ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੇਪਲਰ ਡੇਟਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਮਈ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 417,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਕੜਾ 283,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਤੇਲ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਵਾਧੇ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਸੰਕਟ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਸਲਫਰ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਸਸਤਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਿਲਾਇੰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖਰੀਦਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਕੇਪਲਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਨਿਖਿਲ ਦੂਬੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਇਨਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਸਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਿਫਾਇਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲਾਇੰਸ ਦੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਭਾਰੀ ਤੇਲ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਸਿਰਫ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਰਿਲਾਇੰਸ ਕੋਲ ਉਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ 4.9 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 8% ਵਾਧਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਫਰਵਰੀ ਦੇ 5.2 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸੰਕਟ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਤੇਲ ਮਿਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਈ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਈਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਰਾਕ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਪਲਾਈ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਮਈ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 51,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਤੇਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਗਭਗ 969,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸੀ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 670,000 ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਮਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 340,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਕਪਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਊਦੀ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਭਾਵ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਤੇਲ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।