ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ NBFC ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਏਜੰਟਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨਮਾਨੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖਰੜਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
RBI ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਨਿਯਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਏਜੰਟਾਂ ਨੂੰ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਏਜੰਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਰ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਬੈਂਕ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਐਪਸ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਰਿਕਵਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਏਜੰਟਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਹਕ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਰੰਟਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਨਾਮ ਨੰਬਰਾਂ ਤੋਂ ਧਮਕੀ ਭਰੀਆਂ ਕਾਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਤਰੀਕੇ ਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਅਭਿਆਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਨਵੇਂ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਤਸਦੀਕ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤ ਸਕਣਗੇ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਨਵਾਂ ਖਰੜਾ ਸਾਰੇ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਏਜੰਟਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਤਸਦੀਕ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਵਸੂਲੀ ਏਜੰਟ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਏਜੰਟਾਂ ਕੋਲ ਹੁਣ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ ਐਂਡ ਫਾਈਨੈਂਸ (IIBF) ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੈਧ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਏਜੰਟਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਆਈਡੀ ਕਾਰਡ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਿਕਾਰ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਵੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।
ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਨ ਰਿਕਵਰੀ ਏਜੰਟਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਗਾਹਕ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਹਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਏਜੰਟ ਅਕਸਰ ਵਿਆਹਾਂ ਜਾਂ ਸੋਗ ਦੌਰਾਨ ਲੋਨ ਰਿਕਵਰੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੋਗ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਲੋਨ ਰਿਕਵਰੀ ਕਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਏਜੰਟ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋਨ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।