ਡਾ ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਐਮ ਡੀ
ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ-ਸੀ ਇੱਕ ਵਾਇਰਲ ਲਾਗ ਹੈ ਜੋ ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ ਸੀ ਵਾਇਰਸ (HCV ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਿਗਰ/ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ।
1. ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ-ਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ :
ਦੂਸ਼ਿਤ ਖੂਨ ਦਾ ਸੰਪਰਕ:
-ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ (ਸੂਈ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕੋ ਸੂਈ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨਾ
– ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੂਨ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ (Blood transfusion)
– ਦਾਗ਼ੀ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ (Tattoo, ਪੀਅਰਸਿੰਗ, ਦਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਪਕਰਣ)
-ਲਾਗ ਲੱਗੇ ਸਰੀਰਕ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ :
– ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੈਕਸ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਖੂਨ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਹੋਵੇ)
– ਲਾਗਲੱਗੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ l
ਹੋਰ:
– ਡਾਇਲਾਸਿਸ (Kidney dialysis) ਦੌਰਾਨ ਖਤਰਾ
– ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਈ ਲੱਗਣ ਦਾ ਖਤਰਾ
2. ਹੈਪਾਟਾਟਸ-ਸੀ ਦੇ ਲੱਛਣ :
ਕਈ ਵਾਰ ਲੱਛਣ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਪਰ ਕੁਝ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ:
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ (Acute Hepatitis C):
– ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ
– ਜੀ ਮਿਚਲਾਉਣਾ ਜਾਂ ਉਲਟੀਆਂ
– ਪੇਟ ਦਰਦ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਿਵਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ)
– ਪੀਲੀਆ (ਪੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ)
– ਗਾੜ੍ਹਾ ਪਿਸ਼ਾਬ
– ਬੁਖਾਰ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੱਛਣ (Chronic Hepatitis C):
– ਲਿਵਰ ਸਿਰੋਸਿਸ (Cirrhosis)
– ਲਿਵਰ ਕੈਂਸਰ
– ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ (Ascites)
– ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ
3. ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ-ਸੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ (Diagnosis)
– ਖੂਨ ਟੈਸਟ (HCV Antibody Test):
ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ
HCV RNA Test::
ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ
-ਲਿਵਰ ਫੰਕਸ਼ਨ ਟੈਸਟ (LFT):
ਲਿਵਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਜਾਂਚ
-ਲਿਵਰ ਬਾਇਓਪਸੀ/ਫਾਈਬਰੋਸਕੈਨ:
ਲਿਵਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ
4. ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ-ਸੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ/ ਉਲਝਣਾਂ
– *ਲਿਵਰ ਸਿਰੋਸਿਸ (Cirrhosis)
– *ਲਿਵਰ ਫੇਲ੍ਹ (Liver Failure)
– *ਲਿਵਰ ਕੈਂਸਰ
– *ਕਿੱਡਨੀ ਰੋਗ
5. ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ-ਸੀ ਦਾ ਇਲਾਜ :
-ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ ਦਵਾਈਆਂ (DAAs -Direct Acting Antivirals):
– Sofosbuvir, Ledipasvir, Daclatasvir ਵਰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ 95% ਤੱਕ ਇਲਾਜ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
-ਲਿਵਰ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ:
ਜੇਕਰ ਲਿਵਰ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ।
6. ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ (Prevention & Precautions)
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੂਨ ਚੜ੍ਹਾਈ:
ਸਿਰਫ਼ HCV-ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
*ਸੂਈ/ਸਿਰਿੰਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਸੂਈ ਵਰਤੋਂ,
ਸਾਂਝੀ ਨਾ ਕਰੋ।
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੈਕਸ: ਕੰਡੋਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
*ਟੈਟੂ/ਪੀਅਰਸਿੰਗ:
ਸਿਰਫ਼ ਸਟਰਾਇਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਨ ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ:
ਰੇਜ਼ਰ, ਟੂਥਬ੍ਰਸ਼, ਨੇਲ ਕੱਟਰ ਆਦਿ।
ਟੀਕਾਕਰਨ:
ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ-A ਅਤੇ B ਦੇ ਟੀਕੇ ਲਗਵਾਓ (HCV ਦਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਟੀਕਾ ਨਹੀਂ)।
ਸਾਰ-ਅੰਸ਼ (Summary)
ਹੈਪਾਟਾਈਟਸ-ਸੀ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਲਾਗ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਓ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ : ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਬਚਾਅ ਹੈ l
* ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ
98156 29301