ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ; ਹਰ ਪੱਤਰੇ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਕੈਨ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੰਗ

• ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ; ਹਰ ਪੱਤਰੇ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਕੈਨ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੰਗ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 12 ਸਤੰਬਰ (ਦੇਸ਼ ਕਲਿੱਕ ਬਿਊਰੋ): ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਾਰ ਸੌ ਬਾਈਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ — 1604 ਦਾ ਮੂਲ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ — ਪੰਥ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੇਠ ਆ ਸਕੇ; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਪੱਤਰੇ ਦਾ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਡਿਜੀਟਲ ਸਕੈਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ — ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਜਿਸ ਲਈ ਬੀੜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ, ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ, ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਇੱਕ ਨਿਮਾਣੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ੧ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਸੰਮਤ ੧੬੬੧ ਦਾ ਉਹ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਦਲੀਲ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵਾਪਰੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੇਵਾ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਸਦਕਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।” ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੱਦੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ ਕਿ ਰੂਹਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖ਼ੂਨ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ; ਪਰ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ ਆਪ ਹੀ ਉਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਜੱਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਣ ਗਿਆ।

ਇਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਅੱਜ ਧੀਰ ਮੱਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਕੋਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵਿਸਾਖੀ ਮੌਕੇ, ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਪਹੁੰਚ, ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ। ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਲਈ ਨਮੀ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਤੇਜ਼ਾਬੀਪਣ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਭਾਲ-ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ — ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀ ਹੈ।

ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਨਾ ਸਦੀਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਟੁੱਟ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਬੀੜ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਜੋਂ ਲਾਹੌਰ ਮੰਗਵਾਇਆ ਸੀ; 1849 ਦੇ ਇਲਹਾਕ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਧੀਰ ਮੱਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰਾਹ ਬਾਰੇ ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਗ਼ਲਤ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ — ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਕਲਾ-ਨਿਧੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, ਜਾਂ ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ — ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਚਾਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੌਬਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਾ ਆਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਰੁੱਧ ਲਈ ਗਈ ਬੀੜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, “ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇਗੀ ਤਾਂ ਨਾਲ ਏਨੀ ਕੁੜੱਤਣ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਰਸਮਾਂ ਧੋ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੀਆਂ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਨਾਲ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਸਦਕਾ ਇਹ ਬੀੜ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗੁਆਚ ਗਿਆ।

ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜਾਗਦੀ ਜੋਤ ਗੁਰੂ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਵਿੱਚ ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੯ ਦਰਜ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ 1708 ਵਿੱਚ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰੂਪ ਹੈ — ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਵਿਰਾਸਤ ਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਸਵਾਲ ਵਜੋਂ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਗੁਰਗੱਦੀ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਦਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।

ਬੀੜ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਤਭੇਦ ਉੱਤੇ ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ ਕੋਈ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਸਦਾ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ — ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਿਸ ਸਕੈਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕਦਮ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਨ।
ਪੂਰਾ ਲੇਖ ‘ਦ ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਕ੍ਰੌਨੀਕਲ’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਸੰਖੇਪ
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਾਰ ਸੌ ਬਾਈਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ — 1604 ਦਾ ਮੂਲ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ — ਪੰਥ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੇਠ ਆ ਸਕੇ; ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਦਮ ਵਜੋਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਬਜ਼ਾ ਬਦਲੇ, ਹਰ ਪੱਤਰੇ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਸਕੈਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੇ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਸਿੱਧੂ, ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ, ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ ਲਈ ਵਾਕ
“1604 ਦੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ — ਪਰ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ ਆਪ ਹੀ ਜੱਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਣ ਗਿਆ।”
“ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਬੀੜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇਗੀ ਤਾਂ ਨਾਲ ਏਨੀ ਕੁੜੱਤਣ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਰਸਮਾਂ ਧੋ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ।”